Thiếu căn cứ pháp lý vẫn công bố

Năm 1995, FAO công bố tài liệu phát triển thủy sản bền vững (CoC), điều 9 của tài liệu này quy định về nuôi trồng thủy sản bền vững bao gồm 4 yếu tố: Đảm bảo an toàn môi trường; đảm bảo an toàn bệnh, dịch thủy sản; đảm bảo an toàn thực phẩm; thực hiện tốt các chính sách xã hội. So với CoC của FAO, Bộ tiêu chí 19 câu hỏi của WWF chỉ tập trung vào một số khía cạnh như ảnh hưởng của việc nuôi cá đối với môi trường và dịch bệnh. Điều này không đầy đủ và không thuyết phục. Hơn nữa, các quy định về nuôi thủy sản bền vững của WWF có phần trái với CoC của FAO.

Sau sự cố này, WWF cần phải chính thức xin lỗi Chính phủ và người nuôi cá tra ở Việt Nam Ảnh: Lê Bảo Yến

Mặt khác, các hoạt động đánh giá về điều kiện an toàn thực phẩm, an toàn bệnh dịch, an toàn môi trường của WWF thiếu căn cứ pháp lý. Bộ tiêu chí 19 câu hỏi đánh giá về cá tra của Việt Nam, nhưng ở Việt Nam, Hội Nghề cá, các cơ quan quản lý nhà nước và người nuôi không ai biết đến Bộ câu hỏi này và ai ký ban hành? Không những vậy, Bộ tiêu chí này còn thiếu những chỉ tiêu cụ thể và không có nội dung hướng dẫn xử lý kết quả đánh giá. Vì trong tài liệu này, ngoài 19 câu hỏi và 2 phụ lục hướng dẫn chung chung, hoàn toàn không có tài liệu nào khác. Do vậy, với bộ tài liệu này, kết quả đánh giá khác nhau của các chuyên gia về cùng một cơ sở là chuyện hoàn toàn dễ hiểu.

Mặt khác, phương pháp tiến hành thu thập thông tin và thông báo kết quả đánh giá không đảm bảo yêu cầu, không tuân theo nguyên tắc “công khai”, “minh bạch” trong mọi quy định, mọi hoạt động đánh giá. Đánh giá về sản phẩm của Việt Nam, nhưng WWF không thông báo cho WWF Việt Nam và Bộ NN&PTNT Việt Nam về tiêu chí đánh giá, không thông báo thời gian vào Việt Nam đánh giá; Kết quả đánh giá, WWF cũng tự công bố mà không thông qua Bộ NN&PTNT và các đơn vị có liên quan của Việt Nam.

Và một thiếu sót nghiêm trọng của WWF nữa là thiếu cơ sở khoa học, khi không phản ánh hết nội dung về phát triển nuôi trồng thủy sản bền vững, không trực tiếp đến Việt Nam; các tài liệu chưa được kiểm chứng về mức độ chính xác… Việc chỉ căn cứ vào thông tin cá biệt, được thu thập ở tài liệu để áp đặt chung cho toàn bộ diện tích và sản lượng cá tra nuôi của Việt Nam là điều hoàn toàn không thể chấp nhận được và chưa từng thấy cơ quan quốc tế nào hoặc quốc gia nào làm như vậy.

Đánh giá và kiến nghị

Bộ tiêu chí này hoàn toàn thiếu khoa học, không khách quan, hoàn toàn sai khác (theo chiều hướng xấu) so với hiện trạng sản xuất cá tra của Việt Nam. Và mặc dù nó không có tính pháp lý, nhưng công bố này của WWF cũng gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến nước ta. Hình ảnh cá tra của Việt Nam bị bôi nhọ, sản lượng xuất khẩu mặt hàng này của Việt Nam có khả năng bị suy giảm sản lượng lớn; gây lo ngại cho các nhà đầu tư đang có ý định đầu tư vào chuỗi sản xuất cá tra tại Việt Nam và làm giảm sức cạnh tranh của cá tra Việt Nam trên thị trường thế giới.

Hội Nghề cá Việt Nam kiến nghị Bộ NN&PTNT tiếp tục triển khai có hiệu quả để trong thời gian sớm nhất, tổ chức WWF 6 nước châu Âu thu hồi tài liệu, bài viết, website và các hình thức tuyên truyền khác có nội dung cá tra Việt Nam bị áp đặt nhãn đỏ, và phải chính thức xin lỗi đối với Chính phủ và người nuôi cá Việt Nam;

- Tổng số doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản: 544

- Danh sách doanh nghiệp Việt Nam gửi EU đề nghị công nhận (tháng 10/2010) là 370 doanh nghiệp

Nguồn: FITES và NAFIQAD

Triển khai gấp việc đào tạo áp dụng quy chuẩn thực hành nuôi tốt, dựa trên các tiêu chí quy định của CoC do FAO công bố và công bố rộng rãi cho các nước nhập khẩu, các nhà nhập khẩu, các tổ chức xã hội nghề nghiệp và tổ chức phi Chính phủ trên thế giới biết; Rà soát các thông tư, quyết định do Bộ ban hành và các văn bản hướng dẫn của các Cục, Vụ thuộc Bộ để gỡ bỏ những nội dung yêu cầu cơ sở sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản phải áp dụng SQF, SGS, Global GAP… bởi vì đây không phải luật pháp quốc tế, không phải quy định của Chính phủ nước nhập khẩu, càng không phải văn bản pháp quy của Việt Nam, mà chỉ là những văn bản do tổ chức xã hội nghề nghiệp, các tổ chức phi Chính phủ công bố. Việc người nuôi trồng có áp dụng hay không, hoàn toàn theo cơ chế tự nguyện; mỗi lần cơ sở nuôi thủy sản xin chứng nhận Global GAP, đơn vị chứng nhận thu phí đánh giá chứng nhận rất cao (trên 7.500 USD/1 cơ sở nuôi) và việc đánh giá duy trì trong các năm sau chỉ giảm 10%, điều cần đặc biệt lưu ý là những giấy chứng nhận này hoàn toàn không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền các nước nhập khẩu công nhận.

Trên cơ sở những ý kiến đánh giá, kết luận và kiến nghị của Hội Nghề cá Việt Nam, hy vọng rằng trong thời gian sớm nhất, vấn đề cá tra của Việt Nam sẽ được giải quyết một cách thấu đáo, hợp lý và là bài học để tránh những trường hợp tương tự về sau.

Thu Hồng